Hồi chú bé Sa-mác từ nhà quê lên cậy nhờ dì ở Gia-cát-ta, dì bảo chú: “Ở Gia-cát-ta, dù người lớn hay trẻ con, đều phải đi làm để kiếm tiền.”
Sa-mác nghe nói vậy mừng lắm, cười hớn hở. Chả là chú mang theo khá nhiều sách vở của thầy dạy môn tôn giáo cho chú, chú nói: “Cháu sẽ bán hết chỗ sách này, vừa kiếm được tiền lại vừa làm tròn bổn phận tôn giáo, sau này chết rồi có thể lên thiên đường.
Hôm sau, chú ôm một chồng sách ra bến ô tô, đến chiều mới bán được hai quyển. Về đến nhà chú nói với dì: “Có lẽ cháu phải kéo đám thanh niên thành phố đến trước mặt thầy dạy tôn giáo mới có thể làm cho họ hiểu được giá trị của những cuốn sách này. Họ chả khác gì bọn dị giáo. Không những không mua sách, còn chế nhạo cháu là thằng điên!” Thật bất ngờ, nghe chú nói vậy, dì chả những không đồng tình, mà còn trách chú không biết nhu cầu của thời đại, chú ngạc nhiên quá, trố mắt nhìn dì.
Ngày thứ ba, chú lại đi bán sách. Chiều về đưa cho dì một pêxô và lẩm bẩm trong mồm: “Người ở đây như lũ quỷ!” Nhưng khi nhìn thấy sắc mặt đanh lại của dì khi nhận một pêxô, chú đổi giọng ngay: “Từ ngày mai, cháu nhất định sẽ mang về nhiều tiền hơn!”
Ngày thứ tư trở về nhà, chú im như thóc. Dì vừa dọn cơm vừa phàn nàn đủ điều, chú không dám nhìn thẳng vào dì.
Chú suy nghĩ khá lâu. Sau đó, chú bán hết sách cho hiệu sách cũ, lấy tiền mua tranh chân dung tổng thống.
“Thế có nghĩa là bây giờ cháu bán tranh chân dung tổng thống?” Dì vui vẻ hỏi, rồi nhoẻn miệng cười, biểu lộ niềm vui trong lòng, vì dì biết tranh chân dung tổng thống bán chạy như lạc rang. Dì tươi cười nói: “Bây giờ thì cháu đã hiểu được nhu cầu của thời đại rồi đó.”
Đúng thật, hôm sau chú đã mang về 3 pêxô. Lúc này, dì nói với chú: “Thế là ai cũng biết cháu bán thứ gia đình nào cũng cần trong thời buổi độc lập này, làm ăn thì phải như thế, không phải chúng ta cần người mua, mà là người mua cần chúng ta.
Từ đó trở đi, mỗi khi chú về nhà, dì tươi cười với chú. Nhưng một tháng sau, chú bắt đầu không dám nhìn sắc mặt lạnh lùng của dì nữa, chú thấy bữa cơm dì dọn cho chú khó nuốt thế nào ấy.
Lời nói của dì dần dần từ bực mình thành khắc nghiệt: “Bây giờ biết làm thế nào? Giá cả lên vùn vụt, hàng của cháu thì không bán được!”
Chú không dám ho he, vội ra khỏi nhà, đến chập tối mới về. Chú đưa cho dì 5 pêxô.
Dì trợn tròn mắt, nói không ra hơi: “Cháu… lấy đâu ra nhiều tiền thế này? Ăn… cắp hả?”
“Dạ, không, cháu bán hàng kiếm được đấy ạ. “Bán hàng gì?”
“Thứ hàng bán chạy, đáp ứng nhu cầu thời đại ạ. Thứ người mua cần, mà chúng ta lại chả mất công sức gì.”
“Rút cuộc là gì hả?”
“Thứ này ạ,” Chú chìa ra một tệp ảnh phụ nữ khỏa thân. Dì nhìn thấy những tấm ảnh đó, suýt nữa kêu ré lên, dì vội lấy tay trái bịt miệng, tay phải run lẩy bẩy bóp chặt số tiền nhiều đến mức dì không ngờ tới.
Tác giả: U.XÊ-TA-NI (INDONESIA)
